Przełęcz imienia prof. Stanisława Leszczyckiego

W stycznia 2026 r. w Państwowym Rejestrze Nazw Geograficznych oraz na nowych mapach topograficznych pojawiła się nowa urzędowa nazwa obiektu fizjograficznego - znajdującego się pomiędzy szczytami Halicza i Rozsypańca w Bieszczadach Zachodnich: Przełęcz imienia prof. Stanisława Leszczyckiego. Przełęcz wg. ostatnich pomiarów ma wysokość 1224 m n.p.m. Miejsce to znajduje się na Głównym Szlaku Beskidzkim.

Proces nadania urzędowej nazwy geograficznej jest ściśle uregulowanym postępowaniem administracyjnym. Pomysłodawcą było tutaj Polskie Towarzystwo Tatrzańskie w Krakowie, a celem - upamiętnienie osoby profesora Stanisława Leszczyckiego. Procedurę administracyjną wszczęła Rada Gminy Lutowiska, składając w 2025 r. wniosek o nadanie nazwy do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) za pośrednictwem Wojewody Podkarpackiego. Właścicielem gruntu jest Skarb Państwa poprzez Wieczyste Użytkowanie Bieszczadzkiego Parku Narodowego.

Kim był prof. Stanisław Leszczycki i jakie zasługi odniósł dla Bieszczadów.

Prof. Stanisław Marian Leszczycki (1907–1996) był wybitnym geografem, m.in. dyrektorem Instytutu Geograficznego UJ, gdzie stworzył prekursorskie w skali światowej Studium Turyzmu. Był autorem nowatorskich opracowań geograficznych dla potrzeb planowania przestrzennego i regionalnego, stworzył podstawy geografii stosowanej. W czasie II wojny św. był aresztowany w ramach „Sonderaktion Krakau”, a po uwolnieniu z obozu w Dachau został wykładowcą tajnego nauczania na UJ. W latach 1946-1950 był wiceministrem spraw zagranicznych, posłem na Sejm PRL oraz rzeczoznawcą ds. delimitacji granic Polski. Był autorem wielu prac z zakresu geografii człowieka, planowania przestrzennego i regionalnego; członkiem rzeczywistym PAN i założycielem Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN. Pełnił też funkcję prezydenta Międzynarodowej Unii Geograficznej w latach 1968–1972.

Profesor Leszczycki, jako rzeczoznawca delegacji polskiej, uczestniczył w konferencji w Poczdamie oraz brał udział w pracach zespołów zajmujących się ustalaniem granicy południowej (z Czechosłowacją) oraz granicy wschodniej (ze Związkiem Radzieckim). Dzięki jego wiedzy ale też dyplomacji oraz argumentacji - powołującej się na uwarunkowania geograficzne i zasady tworzenia granic - do Polski zostały włączone m.in. gniazdo Tarnicy i Halicza, dolina Wołosatego oraz tereny na południe od doliny Sanu aż po wieś Sianki (powierzchnia około 320 km2).

Obecnie, ten najcenniejszy przyrodniczo fragment Karpat Wschodnich w granicach Polski, jest nie tylko chroniony ale i powszechnie udostępniany dla turystów, dzięki działalności Parku od początku przemian ustrojowych w naszym kraju.

W związku z tym wydarzeniem odbywają się różne działania informacyjno-promocyjne przybliżające postać prof. Leszczyckiego i jego zasługi dla Bieszczadów. W 119. rocznicę urodzin Profesora, 8 maja 2026 r., odbyła się w Kinie „Otryt” w Lutowiskach konferencja popularno-naukowa pt.: „W Bieszczady - szlakiem zasług Profesora Stanisława Leszczyckiego”, w której dr Ryszard Prędki, Dyrektor Bieszczadzkiego Parku Narodowego, zaprezentował znaczenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego dla ochrony zasobów przyrodniczych i udostępniania do zwiedzania.

Dziś, wędrując bieszczadzkimi połoninami, podziwiajmy ich piękno, ale także pamiętajmy, że Bieszczady to nie tylko natura, to też historia ludzi, którzy je dla nas ocalili oraz badali.

Zdjęcia:

Lokalizacja przełęczy na mapie (źródło: geoportal.gov.pl)

Prof. S. Leszczycki na nartach w górach (źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe)

Widok na Przełęcz im. St. Leszczyckiego z Rozsypańca (lipiec 2025 r.)

Widok na Przełęcz im. St. Leszczyńskiego z Halicza (maj 2026 r.).