Bezkręgowce, ryby, płazy, gady Bieszczadzkiego PN oraz obszaru Natura 2000 Bieszczady. Opis wybranych gatunków, ochrona.

Bieszczadzki Park Narodowy jest górskim parkiem który jako jedyny w Polsce chroni unikatową florę i  faunę Karpat Wschodnich. Znaczenie przyrodnicze tego obszaru już na wstępie uwidacznia się w jego wybitnych walorach krajobrazowych na które składa się piękno i niepowtarzalność wysokogórskich ekosystemów połonin wraz z bogactwem form ukształtowania terenu. Entomofauna strefy połonin i górnej granicy lasu wyróżnia się obecnością gatunków wschodniokarpackich które znajdujemy pośród chrząszczy Coleoptera oraz prostoskrzydłych Orthoptera. Niektóre z nich jak  np. kusak z rodzaju wydłużak z gatunku Xantholinus azuganus trellai jest taksonem opisanym z BdPN z góry Krzemień. Spośród największych gatunków kusaków spotykanych w strefie połonin subendemitami wschodniokarpackimi dwa drapieżne gatunki z rodzaju zbójca Ocypus: Ocypus ormayi i O. biharicus. Do najmniejszych form pośród kusaków należą m.in. endemiczny Evanystes infirmus i subendemiczna Sipalia alpicola. Również  kusak z rodzaju myśliczek Stenus znany dotąd tylko ze Smereka i Tarnicy gatunek S. transsilvaticus jest subendemitem wschodnio-południowokarpackim. Przedstawiciel biegaczowatych szykoń Pterostichus jurine o areale południowopanońskim i alpejsko-wschodniokarpackim, w Polsce notowany jest tylko z strefy połonin w BdPN. Wyróżniającymi się gatunkami górskimi są przedstawiciele prostoskrzydłych z rodzaju zrówieńka Isophya należące do rodziny pasikonikowatych Tettigoniidae. Za endemity wschodniokarpackie uznaje się zrówieńki: Isophya modestior stysi oraz opisaną z góry Małe Jasło I. posthumoidalis. Z rodziny stonkowatych Chrysomelidae  do endemitów wschodniokarpackich bytujacych w strefie połonin należą: Asiorestia transsilvanica i płeszka Psylliodes frivaldszkyi, które mają tu jedyne stanowiska w Polsce. Powszechnie spotykanym endemitem karpackim jest przedstawiciel sprężykowatych Elateridae z rodzaju nieskorek Athous mollis, którego  larwy żerują w glebie próchnicznej muraw naskalnych. Tak więc obecność endemicznych gatunków pośród bezkręgowców bieszczadzkich jest rysem szczególnym bieszczadzkiej fauny, znane są liczne przykłady endemitów z różnych grup systematycznych, zamieszkujących różnorodne siedliska od dolin potoków po szczyty połonin.

            Bieszczadzki Park Narodowy obejmuje również swym obszarem rozległe kompleksy leśne na które składają się głównie lasy bukowe zwane Buczyną karpacką. Obecnie są to przeważnie drzewostany starszych klas wiekowych, utrzymywane bez ingerencji gospodarczej jako drzewostany o charakterze pierwotnym, co oznacza że wszelkie procesy przebiegają w nich od dawna bez udziału człowieka. Taki stan siedlisk leśnych sprzyja występowaniu bogatej fauny zwierząt bezkręgowych zasiedlających  wszelkie dostępne mikrosiedliska leśne. Duże znaczenie dla licznych gatunków dendrofilnych - żyjących w martwym drewnie, ma dostępność pni drzew obumierających w lesie. W BdPN spotykamy bogatą faunę chrząszczy typową dla ostępów puszczańskich, spośród których należy wymienić: nadobnicę alpejską Rosalia alpina (fot), kozioroga bukowca Cerambyx scopoli, zgniotka cynobrowego Cucujus cinnaberinus (fot), zagłębka bruzdkowanego Rhysodes sulcatus (fot).  Pośród mniej mniej znanych i rzadkich gatunków są np. kambiofagiczny pysznik jodłowy Eurythyrea austriaca (fot) oraz równie rzadki ciemnik czarny Melanophila acuminata należące do rodziny bogatkowatych Buprestidae.  Wybitnie saproksyliczne chrząszcze to przedstawiciele rodziny sprężykowatych Elateridae a zwłaszcza gatunki należące do rodzaju Ampedus (fot) lub ciekawie ubarwiony borealno-górski sprężyk Diacanthous undulatus (fot). Owady te w stadium larwalnym są drapieżnikami podkorowymi a ich rozwój trwa 2-3 lata. Wielką rzadkością jest także oparstnik Triplax carpathica z rodziny zadrzewkowatych Erotylidae wykazany z doliny potoku Terebowiec. Niektóre gatunki podkorowe o charakterystycznym spłaszczonym ciele jak pawężnik kniejak Peltis grossa (fot) odżywiają się grzybami zaś ich larwy są saprofagiczne. Osobliwym owadem saproksylicznym jest bardzo rzadko notowana w Parku kusokrywka większa Necydalis major (fot). Jest to chrząszcz z rodziny kózkowatych wyglądem przypominający błonkówkę ze względu na znaczne skrócenie pokryw skrzydłowych spod których wystaje odwłok i skrzydła. Larwy tego chrząszcza żerują w murszejących pniach oraz leżaninie drzew liściastych.  Gatunki saproksyliczne cechuje więc bardzo często złożona biologia i wymagania siedliskowe stąd nie spotkamy ich w lasach gdzie prowadzi się regularnie zabiegi leśne polegające na systematycznym usuwaniu zalegających, martwych pni drzew prowadząc w efekcie do ograniczenia dostępności odpowiednich mikrosiedlisk.

                Z lasami związana jest również ściśle entomofauna naziemna - epigeiczna, skupiająca chrząszcze biegaczowate pośród których liczne gatunki są w Polsce prawnie chronione zaś w Bieszczadach w tej grupie spotykamy dodatkowo rzadkości i endemity. Wśród biegaczowatych Carabidae wschodniokarpackim endemitem o wyjątkowym znaczeniu jest reglowy gatunek lesz Nebria fuscipes zasiedlający strefy nadpotokowe. W wyższych partiach potoków towarzyszy mu rzadszy Deltomerus carpathicus i podziemny subendemiczny gatunek Duvalius subterraneus, notowany wyspowo aż do Gorców. Z dala od cieków  wodnych spotyka się inny podziemny gatunek Pseudanophthalmus pilosellus poloninensis, który być może jest lokalnym endemitem tej części Karpat Wschodnich. Przykładem pospolitego subendemitu wschodniokarpackiego jest ściółkowy zwinnik Trechus pulpani, którego areał sięga na zachód aż do Pienin.  W rodzaju biegacz Carabus w BdPN występują rzadkie i cenne gatunki górskie: biegacz Scheidlera Carabus scheidleri,  biegacz Zawadzkiego C. zawadzkii, (fot), biegacz karpacki C. obsoletus (fot) biegacz dołkowany C. irregularis (fot) czy ziemnowodny biegacz urozmaicony C. variolosus. W Parku stwierdzono również tęcznika mniejszego Calosoma inquisitor (fot) b. rzadkiego nadrzewnego drapieżcę należącego do rodziny biegaczowatych przystosowanego do bytowania w koronach drzew. O bogactwie entomofauny świadczą stwierdzenia nowych dla fauny Parku gatunków owadów które nie były dotychczas tu notowane.  Pośród gatunków leśnych wykazano chociażby gatunek Denticollis borealis znany dotychczas w Polsce tylko z Puszczy Białowieskiej czy gatunki z rodziny karmazynkowatych Lycidae: Pyropterus nigroruber, Lopheros rubens, Platycis minuta. Niekiedy zdarza się również odnaleźć gatunki  częstsze na obszarach nizinnych a z BdPN dotychczas nigdy nie odnotowane np. omarlica z gatunku nadrzewka czterokropkowa Xylodrepa quadripunctata znana jako drapieżnik polujący na gąsienice motyli, wykazana została z terenu Parku jako gatunek nowy dla Bieszczadów dopiero w 2015 roku z okolic Bereżek.

            Biotopem okazałego motyla niepylaka mnemozyny Parnassius mnemosyne (fot) z rodziny paziowatych Papilionidae są prześwietlone skraje drzewostanów bukowych oraz nasłonecznione łąki i polany, sąsiadujące z lasami, w których podszycie występuje roślina żywicielska gąsienic kokorycz. W Parku gatunek ten ma prawdopodobnie dogodne warunki do rozwoju, jednak lot motyli niepylaka jest zjawiskiem lokalnym i ograniczonym w czasie (przełom maja i czerwca) stąd też bywa rzadko obserwowany.

            Duże znaczenie dla bogactwa przyrodniczego Parku  mają również ekosystemy potoków górskich w których rozwijają się larwy owadów wodnych: jętek Ephemeroptera, chruścików Trichoptera  czy widelnic Plecoptera.  Wśród nich spotykamy gatunki endemiczne oraz typowe dla Bieszczadów jak również unikatowe w skali Polski i po raz pierwszy opisane z terenu Parku. Wśród jętek bieszczadzkich wykazano znaczną liczbę endemitów karpackich - 7 gatunków, z czego 3 reprezentują węższą kategorię endemitów wschodniokarpackich. Chruściki w większości są również silnie związane z potokami górskimi jedynie nieliczne spośród nich odbywają rozwój w wodach stagnujących. Bieszczadzkie chruściki cechuje wyraźna odmienność od fauny Karpat Zachodnich i wyróżnia je również silny endemizm. Ze środowiskiem wodnym w BdPN związane są także ważki Odonata. Typowo górskim gatunkiem jest okazały szklarnik górski Cordulegaster bidentata (fot), ważka o żółto czarnym ubarwieniu. Miejscem rozwoju larw szklarnika są strefy źródliskowe potoków położone w strefie leśnej buczyny karpackiej, w zakresie wys. od 600 - 1000 m n.p.m. Drapieżne larwy tej ważki żywią się głównie kiełżami Gammarus. Zupełnie inne wymagania siedliskowe mają ważki wód stojących które na terenie Parku zasiedlają różnego rodzaju rozlewiska oraz obszary torfowiskowe. Jedną z rzadziej obserwowanych jest żagnica torfowa Aeshna juncea (fot) zasiedlająca szczególnie chętnie kwaśne wody torfowiskowe i drobne zbiorniki dystroficzne o brzegach porośniętych roślinnością szuwarową. Jest to gatunek coraz rzadziej spotykany w Polsce na skutek zaniku odpowiednich siedlisk. Gatunkami ważek wykazanymi w Parku jako gat. nowe w faunie są pałątka podobna Lestes dryas (fot) oraz szklarka zielona Cordulia aenea (fot), stwierdzone w trakcie monitoringu w latach 2009/10. Owady zaliczane do rzędu siatkoskrzydłych Neuroptera to również zwierzęta częściowo związane ze środowiskiem wodnym mają one charakterystyczne bogato użyłkowane skrzydła. Wśród siatkoskrzydłych spotykanych w Parku na uwagę zasługuje reprezentująca element borealno-górski żyletnica Sialis morio. Natomiast do elementu wschodniokarpackiego należy żyletnica czarnonoga Sialis nigripes. Larwy żyletnic prowadzą wodny tryb życia, są drapieżne, żywią się larwami owadów wodnych, głównie ochotkowatych Chironomidae, małymi mięczakami płazińcami i obleńcami.

            Na terenie BdPN odnotowano również interesujące  i bardzo rzadkie muchówki Diptera. Jedną z nich jest unikatowa w skali kraju, upodabniająca się do trzmiela Magnatka dystyngowana Eriozona syrphoides, której larwy żywią się mszycami żerującymi na drzewach iglastych. Gatunek ten wykazano niedawno z terenu Parku jako nowy dla bieszczdzkiej fauny, zaś poza Bieszczadami był notowany jedynie z Puszczy Augustowskiej. Niezbyt często spotykana jest również borealno-górska cisznica dorodna Sericomyia lappona (fot), muchówka związana z ekosystemami torfowiskowymi.  Liczni przedstawiciele rodziny bzygowatych Syrphidae są ciekawymi przykładami zjawiska mimikry w świecie owadów. Muchówki gatunków z rodzaju Morsznica Temnostoma (fot) swym wyglądem wyraźnie upodabniają się do os zaś  saprofagiczne larwy zaliczane do tego rodzaju żyją w murszejących pniach drzew. Wśród muchówek bieszczadzkich brak wyraźnych wschodniokarpackich form endemicznych, jednakże co istotne spora liczba gatunków unikalnych i rzadkich w naszym kraju ma w Bieszczadach jedyne stanowiska w Polsce.

            Osobliwością bieszczadzką z rzędu błonkoskrzydłych Hymenoptera jest galasówka Cynipidae z gatunku Aulacidea tragopogonis celata opisana z g. Widełki (locus typicus) i występująca masowo w rejonie Bukowego Berda oraz Szerokiego Wierchu. Pośród błonkoskrzydłych wyróżniają się też nieliczne gatunki o zasięgu borealno-górskim jak np.  stwierdzony w Wołosatem Passaloecus borealis z rodziny grzebaczowatych Sphecidae oraz Crabro lapponicus notowany w Parku z najwyższych połonin. Również Andrena coitana z rodziny pszczolinkowatych Andrenidae i Nomada obtusifrons zaliczana do porobnicowatych Anthophoridae są walorami wśród bieszczadzkich błonkówek. W ekosystemach otwartych krainy dolin spotykamy szereg wyjątkowych osobliwości faunistycznych, bez wątpienia należy do nich duża, wyróżniająca się wyglądem błonkówka zadrzechnia czarnonoga Xylocopa valga (fot). Ta ciepłolubna, samotna pszczoła związana jest z terenami stepowymi, ale może pojawiać się lokalnie w BdPN, zwłaszcza w cieplejsze lata, na śródleśnych polanach i pobrzeżach lasów. Owad ten należy u nas do rzadkości gdyż nie jest on typowym przedstawicielem górskiej fauny a raczej elementem południowym w faunie Parku. wybitnie ciepłolubny jest również gliniarz naścienny Sceliphron destillatorium z rodziny grzebaczowatych Sphecidae. Błonkówka ta buduje gliniane gniazda do których przynosi schwytane i sparaliżowane ukłuciem żądła pająki, pozostawiając je jako świeży pokarm dla rozwijających się larw.

            Na terenie BdPN i otuliny wykazano wiele gatunków  górskich i południowych, występujących na krańcach swych zasięgów które kończą się właśnie w Bieszczadach.  W Parku sporadycznie pojawia się modliszka Mantis religiosa, kolejny gatunek owada o wybitnie ciepłolubnych preferencjach. Do ciekawostek można też zaliczyć obecność niektórych gatunków motyli zawisakowatych Sphingidae zalatujących na teren BdPN z południa np. (zawisak powojowiec Agrius convolvuli, fruczak gołąbek Macroglossum stellatarum) migrujących w Europie na duże odległości.

Większość gatunków pluskwiaków różnoskrzydłych Heteroptera stwierdzonych w Bieszczadach ma rozległe areały występowania. Z nielicznych wyróżniających elementów należy wymienić dwa: Cryptostemma carpaticum z rodziny Dipsocoridae mający w Bieszczadach pierwsze stanowisko w Polsce oraz subendemit karpacki z rodziny tasznikowatych Miridae pluskwiak Odontoplatys bidentatus. Na przełomie XX i XXI w. odnotowano w Bieszczadach a także w BdPN pierwsze pojawy ciepłolubnej strojnicy baldaszkówki Graphosoma lineatum z rodziny tarczówkowatych Pentatomidae. 
Pluskwiaki równoskrzydłe Homoptera to niejednorodna grupa owadów skupiająca w Bieszczadach: koliszki Psyllodea ( 50 gat.), mszyce Aphidodea (206 gat.) piewiki Fulgoromorpha i Cicadomorpha (101 gat.), czerwce Coccodea (21 gat.) oraz mączliki Aleyrododea (5 gat.). Spośród piewików wyróżniające znaczenie ma wschodniokarpacki subendemit Agallia carpathica, którego pierwsze polskie stanowisko stwierdzone zostało w Bieszczadach. Zapewne podobny element biogeograficzny reprezentuje Speudotettix montanus, którego locus typicus znajduje się w BdPN na Tarnicy. Interesującym elementem borealno-górskim jest Jassargus alpinus, którego podgatunek górski J. a. neglectus występuje w obszarze alpejsko-karpackim; w Bieszczadach znaleziony był w Tarnawie. Ten sam borealno-górski element reprezentuje także koliszek Trioza rotundata, żyjący w buczynach bieszczadzkich na rzeżusze Cardamine amara oraz mszyce z rodziny Aphididae: Aphis cacaliasteris spotykane na  miłosnej górskiej Adenostyles alliariae i mszyca Macrosiphum daphnidis żerująca na wawrzynku wilczełyko Daphne mezereum.  Ponadto po raz pierwszy w Polsce stwierdzono w BdPN stanowiska Macrosiphum silvaticum na świerzbnicy Knautia spp. oraz Megourella tribulis na wyce Vicia spp.. Z alpejsko-karpackich gatunków w Bieszczadach najbardziej interesującą jest połoninowa mszyca Boernerina depressa z rodziny Drepanosiphidae żyjąca na olszy zielonej Alnus viridis.

Owady bezskrzydłe Apterygota to głównie formy małe o miękkim ciele i o zmiennej liczbie od 6 do 12 segmentów odwłoka.  Stanowią więc odmienną, niejednolitą i wyraźnie odrębną grupę w porównaniu z owadami uskrzydlonymi. Za endemity wschodniokarpackie występujące w Bieszczadach uważane są niektóre skoczogonki Collembola: Deutonura stachi z rodziny Neanuridae, Heteraphorura carpatica i Orthonychiurus rectopapillatus z Onychiuridae oraz Orchesella disjuncta z Entomobryidae. Do endemitów ogólnokarpackich zalicza się gatunki: Friesea handschini, Morulina verrucosa i Neanura pseudoparva z rodziny Neanuridae, Plutomurus carpaticus  - Tomoceridae oraz Arrhopalites spinosus z rodziny Arrhopalitidae. Skoczogonki Tetracanthella bescidica i Folsomia albens to prawdopodobnie lokalne endemity bieszczadzkie nie znaleziono ich bowiem w Polsce nigdzie poza Bieszczadami.

Pierwogonki Protura to najmniejsze i w Bieszczadach najsłabiej do niedawna poznane owady bezskrzydłe. Subendemitami wschodniokarpackimi wśród pierwogonków są: Eosentomon carpaticum opisany z doliny Terebowca w BdPN i Verrucoentomon rafalskii który stwierdzony został w Parku na Tarnicy i Krzemieniu. Endemitem karpackim jest prawdopodobnie: Acerentomon oreophilum, a do subendemitów karpackich należy zaliczyć Acerentomon carpaticum i  gatunek Eosentomon polonicum mający locus typicus w dol. Terebowca.

Pośród występujących w Bieszczadach wijów z grupy Pareczników Chilopoda zidentyfikowano siedem gatunków endemicznych. Do endemitów wschodniokarpackich zaliczamy Lithobius silvivagus, i prawdopodobnie również podgatunek L. tenebrosus setiger  opisany z Bieszczadów. Endemitami ogólnokarpackimi są: Lithobius biunguicolatus, L. burzenlandicus, L. aeruginosus luciae i L. matici, przy czym dla dwóch ostatnich taksonów są to pierwsze stanowiska w Polsce. Natomiast podgatunek Strigamia pusilla perkeo jest subendemitem zachodniokarpackim gdyż był odnotowany również z Tatr słowackich. Do najcenniejszych walorów faunistycznych w Bieszczadach należy zaliczyć parecznika Dicellophilus carniolensis pochodzenia śródziemnomorskiego, którego areał rozciąga się od Alp środkowo-wschodnich i Gór Dynarskich po Dobrudżę. Sporą reprezentację gatunków endemicznych znajdujemy wśród Krocionogów Diplopoda. Do gatunków wschodniokarpackich w tej grupie należą: Karpathophyllon polinski, Mastigophorophyllon serrulatum apiculatum, Beskidia jankowskii, Polydesmus hamatus furculatus, Polydemus montanus,  P. polonicus,  Leptophyllon transsilvaticum, L. polonicus, L. korongisius i L. bakonyensis pruticus oraz Polydesmus komareki. Ogólnokarpackimi endemitami pośród krocionogów są: Trachysphaera acutula, Polydesmus tatranus, Cylindroiulus burzenlandicus, Microiulus carpathicus i Chromatoiulus silvaticus. Subendemitem zachodniokarpackim jest Glomeris mnischechi.

W Bieszczadach stwierdzono dotychczas ok. 60 gatunków skorupiaków Crustacea.  Są to w większości formy wodne o dość dużych areałach geograficznych. Spośród kiełży Gammaridae na uwagę zasługują dwie formy gatunku Gammarus balcanicus oraz dwa gatunki studniczków Niphargidae: Niphargus leopoliensis i N. tatrensis. Natomiast spośród skorupiaków planktonowych wyróżnia się małżoraczek Candona hertzogi beskidana z rodziny Candonidae. Nieliczne skorupiaki lądowe w rzędzie równonogów Isopoda reprezentuje interesujący gatunek stonogi Hyloniscus mariae z rodziny Trichoniscidae. Jest to takson o randze subendemitu karpackiego, żyjący w reglach bieszczadzkich do wysokości 1000 m n.p.m. Natomiast inna ciepłolubna stonoga Cylisticus convexus z rodziny Cylisticidae występująca w Bieszczadach na nielicznych stanowiskach o charakterze kserotermicznym uznawana jest za subpontyjski element biogeograficzny.

Pająki Araneae to dość liczny w polskich Bieszczadach pod względem liczby gatunków rząd zaliczany do gromady Pajęczaków Arachnida. Dotychczas stwierdzono ok. 300 gatunków pająków.  Są wśród nich formy endemiczne oraz gatunki ekspansywne o dynamicznie zmieniających się areałach. Endemitem wschodniokarpackim jest pająk Palliduphantes milleri przedstawiciel osnuwikowatych Linyphiidae opisany w 1972 r. z Góry Rożki k. Cisnej, mający tam miejsce pierwszego opisu (locus typicus). Gatunek obecnie znany jest także z kilku innych stanowisk w Bieszczadach w granicach wysokościowych 690 do 1050 m, m.in. w BdPN: Połonina Caryńska, Szeroki Wierch, Rozsypaniec oraz w sąsiednich terenach Małej Rawki, Łopiennika, Otrytu oraz okolic Tarnawy Niżnej, Bukowca i Beniowej. Poza granicami Polski stwierdzony był we wschodniej Słowacji oraz w Karpatach ukraińskich i rumuńskich. Endemitami karpackimi są również inne gatunki z rodziny osnuwikowatych: Kaestneria torrentum (650–1200 m), Oedothorax gibbifer (650 m), Saloca kulczynskii (700–1000 m) oraz Arctosa maculata (650–700 m) z rodziny pogońcowatych Lycosidae.  Osnuwik Taranucnus bihari, jest również traktowany jako gatunek wschodniokarpacki, chociaż opisany z Bihoru. Pająk ten znany jest z pięciu stanowisk w Bieszczadach, od Góry Rożki po Tarnicę; Z kolei przedstawiciel rodziny zbrojnikowatych Miturgidae z gatunku Zora distincta, opisany sto lat temu z Zakopanego uznawany za rzadkość faunistyczną, jest prawdopodobnie subendemitem zachodniokarpackim. Zachodnie elementy górskie (np. alpejsko-karpackie), osiągają w Bieszczadach granicę zasięgu; przykłady to osnuwikowate: Anguliphantes tripartitus na Połoninie Caryńskiej, (ok. 1200 m n.p.m.) i Centromerus silvicola, który na terenie Bieszczadów ma najdalej na północ wysunięte stanowiska.

Roztocze Acari to rząd pajęczaków skupiający najmniejsze spotykane w Bieszczadach formy bezkręgowców, a wśród nich są różne elementy ekologiczne o szerokich areałach geograficznych. Za endemity wschodniokarpackie w tej grupie uznano dwa gatunki z rodziny Zerconidae: Prozercon carsticus i P. rafalskii. Natomiast do endemitów karpackich zaliczamy Leptogamasus carpaticus opisany z Tarnicy oraz cztery inne gatunki z rodziny Parasitidae: Holoparasitus quadratus, Leptogamasus dolosus, L. facetus i Pergamasus laminarius, a także Trachytes splendida z rodziny Trachytidae i Polyaspinus schweizeri z rodziny Polyaspidae. Z roztoczy wodnych do tego elementu biogeograficznego należą również wodopójki: Sperchonopsis phreaticus i Aturus pulchellus.           

Kosarze Opiliones są rzędem pajęczaków reprezentowanym w Parku przez gatunki górskie, zarówno o wąskim - ograniczonym do Karpat, jak i szerszym areale obejmującym Bałkany, Sudety i Alpy. Niewątpliwie największym walorem faunistycznym wśród nich w randze subendemitu wschodniokarpackiego jest Siro carpaticus, którego stanowisko pierwszego opisu znajduje się na południowym zboczu Hnatowego Berda, w jarze potoku Kimakowskiego. Do niedawna gatunek ten uznawano za bardzo rzadki, jednak dalsze badania wykazały iż kosarz ten występuje na wielu stanowiskach, prawie na całym badanym obszarze BdPN i terenach ościennych.  Endemitami ogólnokarpackimi są Paranemastoma kochi oraz Ischyropsalis manicata, natomiast subendemitem karpackim jest Platybunus pallidus, występujący także we wschodnich Sudetach.

Zaleszczotki Pseudoscorpionida stanowią również bogaty w górskie formy endemiczne rząd pajęczaków, zaś poszczególne cenne gatunki mają w rejonie karpackim i przykarpackim bardzo wąskie areały zasięgowe. W Bieszczadach charakterystycznymi są taksony wschodniokarpackie w randze subendemitów: Mundochthonius carpaticus, Chthonius heterodactylus,  Neobisium carpaticum, Neobisium brevidigitatum i N. polonicum  które oprócz Karpat Wschodnich zasiedlają także ościenne fragmenty Karpat Południowych, a ostatni z wymienionych znany jest także z Bihoru. Zaleszczotek Roncus transsilvanicus jest subendemitem południowokarpackim stwierdzonym także w dużej części Karpat Wschodnich, jak również w ościennym rejonie Bihoru.

Ślimaki Gastropoda to grupa obejmująca wiele karpackich taksonów endemicznychjak np. Deroceras moldavicum  którego jedyne stanowiska w Polsce znajdują się właśnie w BdPN. Do subendemitów wschodniokarpackich zaliczamy reglowy gatunek Argna bielzi występujący w Bieszczadach do wysokości 1000 m n.p.m. oraz szklarkę Oxychilus orientalis i Carpathica calofana z rodziny szklarkowatych Zonitidae. Z rodziny świdrzykowatych Clausillidae należy wymienić dwa gatunki reglowe: często spotykany świdrzyk górski Pseudalinda stabilis i notowany wyżej (do 1200 m n.p.m.) świdrzyk siedmiogrodzki Vestia elata. W niższych partiach lasów regla dolnego (600–800 m) spotykany jest ślimak Bąkowskiego Trichia bakowskii z rodziny Helicidae. Subendemitem wschodnio-południowokarpackim jest ślimak wielkozębny Perforatella dibothrion z rodziny Helicidae, notowany tu z licznych stanowisk. Do endemitów ogólnokarpackich należy świdrzyk Vestia gulo z rodziny Clausillidae – znany także z licznych stanowisk. Subendemity karpackie to z rodziny Limacidae dwa gatunki ślimaków bezskorupowych: Lehmannia macroflagellata, gatunek niedawno opisany, znany w BdPN z kilku stanowisk na Krzemieniu i Tarnicy oraz pomrów błękitny Bielzia coerulans, gatunek głównie reglowy, w BdPN do 1250 m n.p.m. Natomiast świdrzyk Vestia turgida z rodziny Clausillidae notowany był w Bieszczadach do wysokości 800 m n.p.m. Do gatunków znanych tu z licznych stanowisk należy ślimak nadobny Chilostoma faustinum z rodziny Helicidae. Subendemitami zachodniokarpackimi są: ślimak długowłosy Trichia villosula notowany tu do wysokości 700 m n.p.m. i ślimak Lubomirskiego T. lubomirskii z rodziny Helicidae występujący do 1200 m n.p.m..W Bieszczadach przebiegają wschodnie granice  zasięgu obu gatunków.

W grupie Skąposzczetów  Oligochaeta walory górskie występują głównie pośród dżdżownic Lumbricidae.  Dwa spośród występujących w Bieszczadach gatunków to taksony o zasięgu reliktowym, ograniczonym do niewielkich obszarów: Allolobophora carpathica i Helodrilus cernosvitovianus, zaliczane do subendemicznych form wschodniokarpackich. Inne interesujące gatunki to dżdżownice o zasięgach znacznie szerszych, przekraczających granice Bieszczadów:  Octodrilus complanatus, O. lissaensis , O. transpadanus, Lumbricus polyphemus oraz Dendrobaena alpina. Warto również wspomnieć o gatunku Eisenia lucens opisanym w połowie XIX wieku z Jury Ojcowskiej, a później dopiero stwierdzanym w górach Europy środkowej. W BdPN Eisenia lucens występuje w strefie regla i na połoninach, najczęściej w próchniejącym drewnie. Z innych skąposzczetów do walorów górskich należy zaliczyć ziemno-wodną Cernosvitoviella carpatica z rodziny wazonkowców Enchytraeidae  obecną w dolnych partiach reglowych (500–600 m n.p.m.).

Pijawki Hirudinea skupiają taksony o dużych areałach geograficznych i dość podobnym trybie życia drapieżników wodnych. Do interesujących wyjątków należy największa z naszych pijawek bo mierząca do 25 cm długości Trocheta bykowskii opisana sto lat temu z ukraińskich Karpat Wschodnich i do niedawna uważana za rzadkość faunistyczną. W Bieszczadach spotykana jest zarówno w reglach, jak i na połoninach m.in. w rejonie Tarnicy i Krzemienia na wysokości ok. 1200 m n.p.m. Jako drapieżnik odżywia się najczęściej dżdżownicami. Spotkać ją można zwykle po obfitych deszczach, pojawia się  wówczas na powierzchni ziemi, co jest charakterystyczne dla gatunków typowo podziemnych.

Ichtiofauna Parku jest typowa dla wód płynących o wartkim nurcie jakimi są potoki górskie. Wśród dominujących liczebnie gatunków ryb Pisces wymienić należy pstrąga potokowego Salmo trutta m. fario, strzeblę potokową Phoxinus phoxinus oraz głowacza pręgopłetwego Cottus poecilopus. Zasadnicze znaczenie dla równowagi biologicznej w potokach ma właśnie interakcja drapieżnik - ofiara zachodząca pomiędzy pstrągiem i strzeblą potokową najczęstszymi i najliczniejszymi gatunkami w Parku. Głowacz pręgopłetwy zamieszkuje cieki o bystrym nurcie z dobrze natlenioną, czystą, wodą, zwłaszcza w miejscach z dnem piaszczystym lub żwirowym. Jako jedyny gatunek spośród bieszczadzkiej ichtiofauny może z powodzeniem zasiedlać niewielkie cieki nawet do wysokości 900 m n.p.m. Listę gatunków ryb występujących w potokach górskich BdPN dopełniają:  brzanka Barbus meridionalis,  jelec Leuciscus leuciscus, kleń Squalius cephalus, kiełb Gobio gobio, piekielnica Alburnoides bipunctatus, świnka Chondrostoma nasus, ukleja Alburnus alburnus, śliz Barbatula barbatula, lipień Thymallus thymallus, głowacz białopłetwy Cottus gobio, okoń Perca fluviatilis. Pośród występujących w parku ryb prawnie chronione są 4 gatunki: głowacz pręgopłetwy, głowacz białopłetwy, piekielnica, oraz śliz. Ponadto ochronie podlega minóg strumieniowy Lampetra planeri przedstawiciel bezżuchwowców Cyclostomata zaliczany do rodziny minogowatych Petromyzontidae. Występuje on w potokach o zimnej i dobrze natlenionej wodzie. Potoki fliszowe przepływające w obrębie Parku, mające charakter małych górskich rzek są w większości siedliskami o wybitnej wartości przyrodniczej.

Na terenie BdPN występują typowo górskie gatunki fauny wśród których na uwagę zasługują niektóre płazy Amphibia. Traszka karpacka, jako endemit Karpat w BdPN jest najliczniejszym gatunkiem spośród spotykanych tu traszek. Występuje ona w lasach liściastych w pobliżu wody zwykle do wysokości 1000 m n.p.m. Długość ciała traszki karpackiej dochodzi do 10 cm, rozwój odbywa się w niewielkich zbiornikach wodnych, kałużach i zagłębieniach wypełnionych wodą opadową. Traszki to zwierzęta, u których w okresie godów, tj. w okresie życia w wodzie, samce znacznie zmieniają swój wygląd. W szacie godowej, pojawia się u nich jaskrawsze ubarwienie i fałdy grzbietowe. Traszka górska Ichthyosaura alpestris to gatunek wybitnie górski, niemniej w zachodniej części zasięgu geograficznego występuje też nieco mniej licznie na niżu. W BdPN traszka ta zasiedla wody stojące, pojawia się lokalnie w rozlewiskach, rzadko w kałużach zaś wyraźnie preferuje zarośnięte rowy z wodą wolno płynącą.

            Kumak górski jest przedstawicielem płazów bezogonowych o długości ciała do 5 cm. Wierzch ciała kumaka jest szary bądź oliwkowo-brązowy z dużymi brodawkami. Spód ciała kontrastowo niebiesko-szary z żółtymi lub pomarańczowymi plamami sygnalizuje, że zwierzę jest toksyczne. Kumak górski, jako jeden z najliczniejszych obok traszki karpackiej przedstawicieli górskiej herpetofauny występuje w BdPN w szerokim zakresie wysokości od 500–1200 m n.p.m. Preferuje on jednak doliny rzek i potoków leżące w strefie lasów do 800 m n.p.m. Płaz ten zasiedla różne typy wód stojących i bywa niezbyt wybredny w wyborze środowiska rozrodczego, kolonizując wszelkie dostępne zbiorniki wód stojących, nawet niewielkie kałuże i koleiny. Najintensywniejszy okres godowy kumaka w BdPN przypada na maj i czerwiec. Można wówczas usłyszeć głosy godowe samców rywalizujących o przestrzeń w zasiedlanym zbiorniku. Rozród u kumaka nie ogranicza się jedynie do pory wiosennej – samice tego gatunku mogą wielokrotnie przystępować do rozrodu latem, a zwłaszcza w cieplejszych okresach po intensywnych opadach deszczu.

            Dużą atrakcją dla osób zwiedzających Park może być również spotkanie z salamandrą plamistą Salamandra salamandra, która jest także gatunkiem górskim związanym z wartko płynącymi potokami na obszarach leśnych. Salamandra jest największym przedstawicielem płazów ogoniastych w naszej faunie, osiąga ona do 28 cm długości. Biotopem salamandry w Karpatach są lasy liściaste do wysokości 1800 m n.p.m. Salamandry są aktywne głównie podczas deszczu i w nocy, gdy w powietrzu wyczuwalna jest wilgoć. Kontrastowe, żółto-czarne ubarwienie spełnia funkcję ostrzegawczą, informując o toksyczności zwierzęcia. Ponadto na siedliskach podmokłych w BdPN spotkać można gatunki płazów powszechne na  terenach nizinnych do których należą traszka zwyczajna Lissotriton vulgaris i traszka grzebieniasta Triturus cristatus oraz pospolite w całym kraju płazy jak żaba trawna Rana temporaria czy ropucha szara Bufo bufo. Dużą rzadkością w Parku są ropucha zielona Bufo viridis i rzekotka drzewna Hyla arborea które bardzo trudno znaleźć lecz w okresie godowym można je usłyszeć. Żaba dalmatyńska Rana dalmatina jest jedynym gatunkiem płaza którego występowania w BdPN nie udało się potwierdzić od momentu opublikowania pierwszej wzmianki o tym gatunku w roku 1970.  

            Wśród gadów Reptilia najczęściej w BdPN spotyka się jaszczurki Lacertilia: żyworodną Zootoca vivipara i zwinkę Lacerta agilis oraz beznogiego padalca zwyczajnego Anguis fragilis żerującego na ciepłych, nasłonecznionych łąkach w strefie dolin. Zróżnicowane wymagania siedliskowe mają występujące w Parku węże Serpentes. W BdPN często spotykana jest żmija zygzakowata Vipera berus, występująca tu w trzech odmianach barwnych – szarej, brązowej oraz czarnej tzw. melanistycznej. Należy pamiętać, że jest to jedyny jadowity wąż występujący w kraju, lecz tak jak wszystkie inne gady jest gatunkiem chronionym. Żmija zygzakowata zamieszkuje szerokie spektrum siedlisk od dolin i obszarów leśnych po szczyty połonin. Duży wpływ na jej powszechność w zróżnicowanych warunkach górskiego klimatu ma jajożyworodność umożliwiająca inkubację jaj w ciele samicy. Częstym i licznie występującym gatunkiem jest również zaskroniec zwyczajny Natrix natrix preferujący siedliska podmokłe w dolinach. Jest to gatunek doskonale pływający zdolny do żerowania w wodzie.  Zaś do wybitnych walorów faunistycznych w Bieszczadach należą ciepłolubne gatunki biotopów otwartych, suchych i mocno nasłonecznionych: wąż Eskulapa Zamenis longissimus (fot) i gniewosz plamisty Coronella austriaca (fot) które z uwagi na biologię i specyfikę preferowanych siedlisk są w Parku niezmiernie rzadkie. Eskulapa to najokazalszy przedstawiciel bieszczadzkiej herpetofauny. Dorosłe osobniki osiągają wyjątkowo nawet około 2 m długości ciała, średnio 1,5 m długości. Najważniejsze cechy rozpoznawcze to smukłe ciało, nieduża, słabo wyodrębniona głowa oraz długi i chwytny ogon ułatwiający wspinaczkę po krzewach i drzewach. Ubarwienie ciała jest jednolite, w odcieniach brązu, zaś brzuch bywa zazwyczaj żółtawy. Gody węża Eskulapa przypadają na maj i czerwiec. Jego znane bieszczadzkie stanowiska leżą w dolinie Sanu, zaś ochronie gatunku służy utworzony w 1991 roku rezerwat „Krywe”. Obejmuje on obszar gruntów rolnych i leśnych oraz odcinek rzeki San o powierzchni 511,73 ha leżące w otulinie Parku.

Bieszczadzki Park Narodowy pełni ważną rolę w systemie ochrony siedlisk i gatunków zwierząt w Europie w ramach sieci obszarów Natura 2000. Znaczenie Parku w tym aspekcie polega głównie na zachowawczej ochronie miejsc występowania tych zwierząt oraz na monitorowaniu stanu zachowania ich populacji. W BdPN dużo uwagi poświęca się zachowaniu i ochronie siedlisk  fauny i flory. Jednym z priorytetów w ochronie fauny jest zachowanie siedlisk podmokłych ponieważ zamieszkują je gatunki górskie, typowe dla Parku jak kumak górski i traszka karpacka oraz nieliczna i rzadka w górach traszka grzebieniasta. Wymienione gatunki stanowią obecnie  przedmiot szczególnej troski krajów wspólnoty europejskiej jako gatunki objęte ochroną w ramach Dyrektywy Siedliskowej. Na terenie Parku prowadzony jest więc cykliczny monitoring tych istotnych dla tego regionu gatunków ujętych w Dyrektywie Siedliskowej. Dla przykładu od roku 2011 prowadzony jest cyklicznie monitoring stanu populacji traszki karpackiej i kumaka górskiego na istotnych siedliskach tych gatunków w krainie dolin, realizowany w oparciu o stałe stanowiska monitoringowe. Zbierane są również dane o występowaniu i liczebności w Parku traszki grzebieniastej na kilku obecnie zasiedlonych przez gatunek stanowiskach, na których traszka ta była notowana w przeszłości. Wszelkie dane monitoringowe są gromadzone wraz z dokumentacją fotograficzną umożliwiającą porównanie stanu siedlisk oraz ocenę zachodzących zmian siedliskowych wraz z prognozą stanu zachowania tych siedlisk w perspektywie najbliższych kilku lat.

            Spośród gatunków ryb wymienionych w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej na obszarze Parku występują: brzanka, głowacz białopłetwy oraz minóg strumieniowy. Potoki górskie Bieszczadzkiego Parku Narodowego bez wątpienia należą do nielicznych już obecnie dobrze zachowanych potoków w Karpatach toteż wymagają należytej troski ze względu na ich duże znaczenie przyrodnicze. Potoki górskie w BdPN obecnie objęte są ochroną zachowawczą oraz nadzorem sprawowanym przez Straż Parku w okresach natężonego ruchu turystycznego.

            Wśród bezkręgowców objętych Dyrektywą Siedliskową i występujących w BdPN monitoring jest realizowany w odniesieniu do niektórych chrząszczy, są nimi: biegacz urozmaicony Carabus variolosus, nadobnica alpejska Rosalia alpina, zgniotek cynobrowy Cucujus cinnaberinus oraz zagłębek bruzdkowany Rhysodes sulcatus. Monitoring biegacza urozmaiconego jest w Parku prowadzony w oparciu o stałe powierzchnie monitoringowe. Dane z tego monitoringu są cyklicznie gromadzone w formie bazy danych wraz z dokumentacją fotograficzną. W BdPN prowadzone są również obserwacje niektórych "naturowych" motyli: czerwończyka nieparka i gatunku krasopani Hera. Monitoring motyli koncentruje się głównie na wybranych stanowiskach zlokalizowanych w obszarach dolin, odpowiadających pod względem siedliskowym wymaganiom wynikającym z biologii tych owadów. Monitoring pozwala na udokumentowanie miejsc występowania tych rzadkich i chronionych zwierząt w Parku oraz ocenę ich liczebności jak również stanu zachowania ich siedlisk co jest podstawowym warunkiem ich ochrony w naturze.

Bieszczadzki Park Narodowy jest bez wątpienia jedynym w Polsce Parkiem Narodowym chroniącym unikatowe walory przyrodnicze Karpat Wschodnich. W Parku realizowana jest ochrona zachowawcza wielu gatunków zwierząt w oparciu o istniejące, udokumentowane siedliska tych gatunków. Dla licznych zwierząt bezkręgowych występujących w strefie połonin lub w lasach najlepszą formą ochrony jest zachowanie w stanie nie zmienionym ich naturalnych siedlisk, zabezpieczając w ten sposób ich wszelkie wymagania życiowe. Z uwagi na ryzyko zmian w otoczeniu powodowane narastającą presją człowieka dużego znaczenia nabiera obecnie również edukacja ekologiczna. Jest to element niezbędny zwłaszcza wobec systematycznie wzrastającej liczby osób zwiedzających Bieszczadzki Park Narodowy. Świadomość ekologiczna osób odwiedzających Park jest istotna choćby w przypadku ochrony gatunków drobnych zwierząt bezkręgowych i herpetofauny. Poprzez edukację można skutecznie wpływać na zachowania zwiedzających oraz ograniczyć śmiertelność fauny powodowaną np. pozostawianiem w parku śmieci a zwłaszcza butelek i aluminiowych opakowań po napojach które z resztkami słodkich płynów są pułapkami dla licznych gatunków zwierząt bezkręgowych. Znaczące jest również zastosowanie się osób zwiedzających Park do poszanowania zasad obowiązujących na szlakach, a zwłaszcza zwiedzania bez emitowania nadmiernego hałasu, wpływającego bardzo negatywnie na liczne gatunki zwierząt ograniczając w ten sposób ich aktywność  w obrębie szlaków.

 Entomofauna naziemna podczas migracji dobowych i sezonowych często korzysta ze ścieżek i pieszych szlaków turystycznych. Nie bez znaczenia jest więc również uważne poruszanie się na szlakach turystycznych mogące ograniczyć znacząco śmiertelność zwierząt powodowaną na skutek ich rozdeptywania. Duże znaczenie dla zachowania entomofauny i jej ochrony ma również szczególnie w okresach suszy zachowanie zasad związanych z bezpieczeństwem przeciwpożarowym zwłaszcza w lasach i na połoninach. Pożary stanowią największe zagrożenie dla siedlisk przyrodniczych w tym przede wszystkim dla drobnej fauny bezkręgowej, niszcząc bezpowrotnie wszystkie stadia rozwojowe tych zwierząt na obszarze zajętym przez ogień. Zdarzenia takie miały w przeszłości miejsce na terenie BdPN w okolicy Krzemienia, Bukowego Berda  na Połoninie Caryńskiej i na Rozsypańcu.

            Strefa dolin w BdPN to również obszar podlegający narastającej ciągle antropopresji. Mogą tam zachodzić niekorzystne zmiany i narastać zagrożenia zwłaszcza jeżeli chodzi o obszary na których rozwija się turystyka pobytowa i związana z nią infrastruktura. Priorytetami Parku są w tym zakresie ochrona obszarów dolin oraz siedlisk podmokłych i wód płynących przed zanieczyszczeniem jak również dbałość o strefy  bezpiecznej migracji zwierząt.  Drogi przecinające Park zwłaszcza te o dużym natężeniu ruchu w sezonie turystycznym stanowią poważną barierę migracyjną dla wielu gatunków zwierząt. Duży problem stanowi ciągle śmiertelność gatunków fauny na drogach. W tym zakresie dotychczas nigdzie nie wypracowano idealnych rozwiązań. Problem dotyczy zarówno dużych zwierząt kręgowych jak również tych mniejszych np. płazów i gadów oraz entomofauny naziemnej i latającej. Szczególnie dotkliwe mogą być straty w populacjach płazów, w okresach ich sezonowych wędrówek do miejsc rozrodu. W celu ograniczenia śmiertelności płazów na drogach w BdPN zabezpiecza się lokalnie ich szlaki migracyjne, grodząc wybrane odcinki dróg i przenosząc płazy w bezpieczne miejsca z dala od dróg. W Parku tworzy się także korytarze ekologiczne w formie zadrzewień lub nasadzeń krzewów tworzących element osłaniający strefy częstych migracji fauny, umożliwiając w ten sposób migrację zwierząt: herpetofauny, ssaków drapieżnych i zwierząt kopytnych co jest szczególnie istotne w strefach otwartych na obszarach dolinnych. Wprowadza się również oznakowania przy drogach zalecające ograniczenie prędkości lub znaki ostrzegawcze, informujące o wędrówkach płazów lub innych zwierząt, stosownie do  lokalizacji strefy zagrożenia.

            Obecność dużych ryb w potokach BdPN, zwłaszcza w okresach niskiego poziomu wód może przyciągać kłusowników. Istotną rolę w aktywnej ochronie dolin potoków spełnia więc nadzór prowadzony przez Straż Parku zwłaszcza w okresie nasilonego ruchu turystycznego, na najbardziej zagrożonych odcinkach potoków. W ten sposób ogranicza się możliwość naruszenia regulaminu Parku przez osoby niezdyscyplinowane oraz zmniejsza się zagrożenie ze strony kłusowników. Nadzór Straży Parku jest również konieczny na szlakach turystycznych gdyż zdarzają się incydenty schodzenia ze szlaków turystycznych, nielegalnego zbioru borówek oraz naruszenia szczególnie newralgicznych, bo chroniących walory przyrodnicze stref ochrony ścisłej, zwłaszcza w obrębie połonin i polan szczytowych oraz na obszarach leśnych o wybitnych walorach siedliskowych.

            Duże znaczenie dla ochrony fauny wodnej ma identyfikacja i ocena istniejących zagrożeń. Wykorzystywanie w przeszłości potoków jako dróg transportu drewna, jeszcze w okresie przed objęciem przez Park doliny Sanu spowodowało widoczne do tej pory, niekorzystne zmiany w ekosystemach potoków górskich na obszarze Górnego biegu Sanu. Warto zauważyć że trwający obecnie proces regeneracji tych miejsc jest bardzo powolny. W minionym okresie doszło bowiem do poważnych dewastacji fragmentów koryt potoków, na skutek ciągnięcia pni drzew z miejsc ich pozyskania bezpośrednio po dnie tych  potoków. Objęcie przez Park ochroną obszarową niegdyś zdewastowanych fragmentów potoków górskich jest obecnie gwarancją na całkowitą ich regenerację i ochronę tych bardzo wrażliwych ekosystemów.

            Analiza natężenia i charakteru zagrożeń ichtiofauny w BdPN wskazuje, że największej presji podlega ichtiofauna Sanu i Wołosatego. Warto również zauważyć że trwałe i nieodwracalne zmiany dla ichtiofauny całego dorzecza górnego Sanu przyniosło oddzielenie zaporą w Solinie i Myczkowcach żyjących tu populacji ryb od ichtiofauny głównej części dorzecza Sanu. Istotnym zagrożeniem dla ichtiofauny Parku jakie zaistniało po utworzeniu zbiornika zaporowego w Solinie, jest konkurencja i drapieżnictwo ze strony gatunków ryb migrujących w górę Sanu i jego dopływów. Szczególnie niekorzystnym zjawiskiem zagrażającym populacji pstrąga potokowego w Parku jest konkurencja o pokarm ze strony coraz liczniejszego w potokach BdPN okonia i lipienia. Zagadnienie to wymaga dalszych badań lub cyklicznego monitoringu najważniejszych gatunków ichtiofauny Parku.

            Na obszarach podlegających ochronie aktywnej w BdPN realizuje się z powodzeniem zabiegi ochrony czynnej mające na celu poprawę warunków rozrodu i bytowania płazów. Ich silne uzależnienie od środowiska wodnego w okresie rozrodu stanowi jednocześnie istotny czynnik limitujący liczebność ich populacji w przypadku braku odpowiednich siedlisk rozrodczych. Jest to więc główny czynnik który warunkuje ich przetrwanie. W celu wsparcia rozrodu płazów w Parku na obszarach bezodpływowych w strefie dolin tworzy się niewielkie zbiorniki wodne o odpowiednich parametrach głębokości, służące do reprodukcji większości występujących w BdPN gatunków. Reintrodukcja bobra europejskiego w Parku wpłynęła korzystnie na dostępność siedlisk podmokłych, jednakże jak wskazują dane monitoringowe dla większości płazów rozlewiska bobrowe nie są optymalne do rozrodu pod względem warunków siedliskowych głównie z powodu znacznych rozmiarów takich zbiorników oraz w okresie nasilonej aktywności bobra w siedlisku.

            Ważnym elementem wspierającym działania ochronne jest monitoring siedlisk i gatunków zwierząt realizowany w BdPN. W przypadku płazów uzyskane dane pozwalają oszacować liczebności i ocenić stan ich siedlisk oraz główne źródła zagrożeń jak również planować zabiegi ochronne.   Monitoring entomofauny w BdPN jest realizowany w odniesieniu do wybranych istotnych dla regionu zoogeograficznego gatunków o czym wspomniano przy okazji opisu zagadnień dotyczących gatunków Natura 2000 w Parku. Równie istotny dla ochrony fauny jest monitoring mający na celu rozpoznanie pod kątem obecności gatunków obcych i inwazyjnych w faunie Parku. Z tego względu podczas wszelkich prac terenowych dokumentuje się takie incydentalne stwierdzenia obcych gatunków. Dotychczas wykazano w BdPN gatunek inwazyjnego pluskwiaka o nazwie wtyk amerykański Leptoglossus occidentalis, przybysza z Ameryki Północnej, rozszerzającego stale swój zasięg w Europie od roku 2000, oraz powszechną w kraju  biedronkę azjatycką Harmonia axyridis. Odnotowano także jednego osobnika inwazyjnego ślimaka ślinika luzytańskiego Arion lusitanicus którego inwazja w Polsce również ciągle postępuje. Warto zauważyć że monitoring zwierząt bezkręgowych jest zagadnieniem złożonym pod względem metodycznym ponieważ dotyczy różnych grup o rozmaitych wymaganiach siedliskowych i odmiennej fenologii musi więc być realizowany w sposób ściśle planowany z uwzględnieniem warunków pogodowych panujących w danym sezonie tak aby osiągnąć zamierzony cel monitoringu czyli obiektywne i przydatne do planowania ochrony wyniki.

Tekst i zdjęcia: Marek Holly

Dostępne źródła informacji:

1. Bieszczadzki Park Narodowy 40 lat ochrony.
2. Bieszczadzki Park Narodowy osobliwości przyrodnicze i kulturowe.